Psikodinamik psikoterapi, insan zihnini sadece biyolojik dürtülerin bir arenası olarak değil, geçmiş ilişkilerin, travmaların ve arzuların içselleştirildiği karmaşık bir "iç dünya" olarak ele alan derinlikli bir tedavi yaklaşımıdır. Semptomların ortadan kaldırılmasından öte, bireyin kendi içsel gerçekliğini anlamlandırmasını, otantik varoluşunu keşfetmesini ve ilişkisel kapasitesini geliştirmesini hedefler.
Klasik psikanalitik görüşün aksine, çağdaş psikodinamik yaklaşımlar (özellikle Nesne İlişkileri Kuramı), insan davranışının temel güdüsünün sadece haz arayışı değil, "ilişki kurma" (nesne arayışı) olduğunu vurgular. Birey, yaşamının erken dönemlerinde bakım verenlerle kurduğu ilişkileri zihinsel dünyasına kaydeder ve bir "içsel nesneler dünyası" oluşturur. Eğer erken dönem ilişkiler doyurucu ve güvenli ise, kişi sağlam bir benlik yapısı geliştirir. Ancak ihmal, tutarsızlık veya travma söz konusu olduğunda, kişi dış dünyadaki hayal kırıklıklarından kaçmak için kendi iç dünyasına çekilebilir.
Gelişimsel süreçte çevresel koşullar (özellikle ebeveyn tutumları) çocuğun ihtiyaçlarına yeterince uyum sağlayamazsa, birey kendi doğallığını korumak adına bir savunma mekanizması geliştirir. Literatürde sıklıkla "Uyumlanmış Benlik" (Adapted Self) veya bir tür "Persona" gelişimi olarak tarif edilen bu yapı, dış dünyanın beklentilerine göre şekillenen, boyun eğen ancak içsel canlılıktan yoksun bir maskedir. Bu savunmacı kabuk, merkezdeki en kırılgan ve özgün yapı olan "Otantik Benliği" (Authentic Self) saklar ve korur.
Psikodinamik kuram, bireylerin ilişkilerde yaşadığı temel bir çatışmayı "içinde ve dışında programı" olarak tanımlar. Kişi, ilişki kurmaya (bağlanmaya) yoğun bir ihtiyaç duyarken, aynı zamanda yakınlaşmanın yaratacağı boğulma, işgal edilme veya benliğini yitirme korkusuyla geri çekilme ihtiyacı hisseder. Terapide bu ikilem, kişinin hem bir "birey" olarak kalıp (bağımsızlık) hem de güvenli bir ilişki içinde var olabilme kapasitesinin geliştirilmesiyle çalışılır.
Zihinsel sağlık, kayıplarla baş edebilme ve yas tutabilme kapasitesiyle yakından ilişkilidir. Bazen bir kaybı (ölüm, ayrılık) kabullenmek o kadar zorlayıcıdır ki, kişi yas sürecini tamamlayamaz ve "komplike yas" durumu gelişir. Terapide, bu donmuş yasların çözülmesi, "içselleştirilmiş" nesnelerle vedalaşılması ve yaşam enerjisinin tekrar bugüne yönlendirilmesi amaçlanır.
Psikodinamik psikoterapide değişim, entelektüel bir süreçten ziyade, terapist ve danışan arasında kurulan ilişki üzerinden gerçekleşen deneyimsel bir süreçtir. Bu süreçte iki temel dinamik öne çıkar: